مصطکی

 


 

 ريخت شناسي

مصطكي درختچه اي تا ارتفاع 4 متر است. شاخه هاي ناهمواري دارد و برگ ها داراي 14 زوج پرگچه هستند. گل هاي مجتمع آن ابتدا سبزرنگ و بعد قرمز مي شوند. با شكاف تنه درخت ذرات اولئوگام رزيني آن در معرض هوا سفت مي شود و به شكل اجسام كوچك، شيشه اي، تقريباً كروي به رنگ زرد متمايل به قرمز و با بوي خوشبوي تربانتين استخراج مي گردد

پراكنش مصطكي در جهان و ايران
اين گياه در مناطقي همچون شمال آفريقا (مثل مصر، ليبي، مراكش، تونس و الجزيره)، غرب آسيا (مانند لبنان، سوريه و تركيه) و جنوب شرقي و جنوب غربي اروپا (مثل جزاير قناري اسپانيا، قبرس، آلباني، يوگسلاوي سابق، يونان، ايتاليا، فرانسه و پرتقال) مي رويد و بومي ايران نيست

تاريخچه
اين گياه در مصر به شكل بخور خوشبوكننده و جهت موميايي كردن مردگان مورد استفاده قرار مي گرفت. همچنين به عنوان نگهدارنده و خوشبوكننده دهان كاربرد داشت. ديوسكوريدوس در يونان باستان و كريستف كلمب در سال 1493، به روغن مصطكي اشاره كرده اند و امروزه همچنان صمغ مصطكي به عنوان عطر و طعم دهنده در نوشيدني ها و آدامس هاي يوناني به كار مي رود

خواص مصطكي از ديدگاه طب سنتي
در كتاب مخزن الادويه عقيلي خراساني گونه اي از مصطكي مرغوب دانسته شده كه سفيد، خوشبو، صاف و شفاف و كمي شيرين باشد، هنگام جويدن به دندان بچسبد، به حدي نرم باشد كه ساييده نشود، خود درخت آن را به بيرون تراوش كرده باشد و با خراش بيرون نيامده باشد و هرچه بزرگ تر باشد مرغوب تر است

طبيعت: گرم و خشك در دوم (1،9،10)
افعال و خواص: داراي افعال ملطف، محلل، جالي، قابض و مقوي قوا و اعضاي رئيسه (مغز، قلب و كبد) است. از ديدگاه طب سنتي داراي خواص متنوعي مي باشد كه بعضي از مهم ترين آن ها عبارتند از:
جويدن آن با برگ صبر جاذب رطوبات و بلغم ها از مغز و كام و زبان است.
آشاميدن آن رفع كننده سردرد بارد و نزله هاي بارد است.
به رفع سرگيجه، سرفه بلغمي و خلط خوني كمك مي كند.
بوييدن آن و استنشاق آن با روغن زنبق جهت وسواس به كار مي رود.
با كندر جهت تقويت يادگيري و حدت ذهن به كار مي رود.
جهت تورم معده، روده ها، مقعد و كبد مفيد است.
به هضم، افزايش اشتها و كاهش نفخ كمك مي كند.
جويدن يا ماليدن پودر آن بر روي دندان جهت استحكام دندان، لثه، تسكين درد، ايجاد خوشبويي و كاهش رطوبات زبان و مغز و تقويت معده به كار مي رود.
آشاميدن مخلوط پودرشده 1 درم مصطكي (3.2 گرم) با 2 درم (حدود 6.5 گرم) شكر در آب، ملين، ضد نفخ، مقوي معده و دفع كننده اخلاط غليظ بلغمي است.
آشاميدن و نطول مصطكي جهت شكستگي استخوان، كوفتگي اعضا، ضربه و صدمه به كار مي رود.
هم آشاميدن و هم طلاي آن براي شفافيت صورت و زيبايي چهره به كار مي رود.
ضماد برگ درخت، جهت برآمدگي مقعد و رحم حادث از سردي نافع است
مضر و مصلح: مصطكي مضر مثانه است و مصلح آن خيسانيدن آن در سركه انگوري به مدت 1 شبانه روز و سپس خشك كردن آن و استفاده به تنهايي يا همراه با كتيرا است. قند، صمغ عربي، مغز گردو و گشنيز را هم جزء مصلحات گفته اند
بدل: هم وزن آن كندر، يا 1.5 برابر آن علك البطم (سقز) و در تقويت معده و كبد هم وزن آن اذخر است.

ميزان مصرف در طب رايج و سنتی
در طب سنتي مقدار مصرف روزانه آن تا يك مثقال (4.5 گرم) است
صمغ مصطكي در درمان زخمها با دوز روزانه 1 گرم مورد مطالعه قرار گرفته است. محصولات تجاري مختلف وجود دارند از جمله Mastika داراي 250 ميلي گرم صمغ در يك كپسول است. راهنماي تجويز دوز سازنده، مصرف دهاني 4 كپسول قبل از زمان خواب يا با معده خالي به مدت 4 هفته و به دنبال آن دوز نگهدارنده 2 كپسول در روز براي ثابت نگهداشتن سلامتي مجراي گوارشي را توصيه كرده است

تركيبات مهم
بخش اسانس آن داراي آلفا و بتا پي نن، ميرسن و كاريوفيلن مي باشد. بخش رزيني آن آلفا و بتا ماستيكورزين ها، ماستي سين، ماستيك اسيد، ماستيكورزن و تانن دارد. اين محتويات بر حسب زمان و منطقه برداشت متفاوت است

كاربرد مصطكي در تجارت
صمغ مصطكي در تجارت به شكل چسب، در حفاظت از شيشه ها، ظروف چيني، استخوان، چوب و فلزات كاربرد دارد. همچنين در نوشيدني هاي الكلي و غيرالكلي، در بعضي تركيبات و عطرهاي آرايشي و در دندان پزشكي به عنوان ماده پركننده و در خميردندان ها مورد استفاده قرار مي گيرد. صمغ به طور سنتي در آدامس هاي جويدني و جلوگيري از خشكي لب كاربرد داشته است

خواص مصطكي در گياه درماني
بايد توجه داشت كه مصطكي با توجه به محل كشت و نو يا كهنه بودن آن، كميت و كيفيت مواد مؤثره متفاوتي داشته و بر روي خواص اثر مي گذارد
كاربرد دارويي و پزشكي مصطكي متنوع است. مطالعات آزمايشگاهي برون¬تني مثبتي در مورد اثرات صمغ، مواد مؤثره¬ي جداشده از صمغ مصطكي يا فرآورده هاي ساخته شده از گياه، بر ضد سرطان (مثل سلول هاي سرطاني روده بزرگ، داخل عروق، لوسمي، پروستات)، ميكروب ها (مانند بعضي سوش هاي باكتريايي گرم مثبت، گرم منفي، قارچ-ها و مواد بيماري زاي كشاورزي) و ترميم زخم هاي جراحي و زخم (هاي دستگاه گوارش) نشان داده شده است. مطالعات همچنين كاربرد آن را به عنوان آنتي اكسيدان و حشره كش، درمان كلسترول بالا، بيماري كرون، ديابت و پرفشاري خون نشان دادند. به هر حال، آزمايش هاي باليني نشان دهنده اين كاربردها اندك است


بعضي مطالعات باليني انجام شده در مورد مصطكي
خواص ضد باكتري صمغ مصطكي بر ضد باكتري هاي بيماري زايي مثل استرپتوكوكوس موتانس و لاكتوباسيلي كه عمدتاً ايجاد پوسيدگي دندان مي كنند انجام شد. صمغ مصطكي در مقايسه با دارونما خواص ضدباكتري استرپتوكوكوس موتانس در 25 فرد با لثه سالم نشان داد. مطالعه ديگري همين نتايج را در مورد مهار رشد لاكتوباسيلي در بزاق افرادي كه ارتدنسي مي كردند نشان داد

يك مطالعه مقايسه اي نشان داد چسب صمغ مصطكي (ماستيسول) همراه با نوار چسب هاي جراحي در مقايسه با 4 روش ديگر بخيه زني، بهترين اثر را نشان دادند. همچنين چسب صمغ مصطكي حساسيت و تغيير رنگ پوستي كمتر و ترميم بيشتري در مقايسه با تنتور بنزوئين بعد جراحي نشان داد

در يك مطالعه ي باليني كنترل شده و دوسوكور به 38 بيمار دچار زخم دوزادهه، روزانه 1 گرم مصطكي به مدت 2 هفته تجويز شد. در آندوسكوپي انجام شده در مقايسه با دارونما اثرات درمان زخم ديده شد

بيماراني كه پودر مصطكي مصرف مي كردند كاهش كلسترول تام، كاهش LDL، كاهش نسبت كلسترول تام به HDL و كاهش سطح گلوكز را نشان دادند

در يك مطالعه 4 هفته اي، اثربخشي كپسول هاي مصطكي (6 عدد كپسول 370 ميلي گرمي مصطكي در روز) به 18 بيمار با بيماري كرون ملايم تا متوسط مورد بررسي قرار گرفت. 8 نفر گروه كنترل و 10 نفر گروه درماني بودند. مصطكي در تنظيم عوامل واسطه اي التهابي مثل انترلوكين 6، سي.آر.پي. و اكسيداتيو استرس مؤثر واقع شده بود. اين روش درماني در 7 بيمار از 10 بيمار اثرات تسكيني ايجاد كرد.


عوارض جانبي و سميت
عمده عوارض جانبي مربوط به حساسيت بيش از اندازه به گونه هاي گياه يا واكنش هاي آلرژي زا است
در مصرف دوز خوراكي رايج عارضه جانبي خاصي گزارش نشده است
عمده سميت مربوط به مصطكي مربوط به واكنش هاي حساسيت زا است. گرده گياه منبع اصلي واكنش هاي حساسيت زا است. كودكان مصرف كننده مصطكي ممكن است دچار اسهال شوند.
يك مطالعه 13 هفته اي با دوز سمي در موش هاي صحرايي تغييراتي در مقادير عوامل خوني شامل افزايش گلبول سفيد و تعداد پلاكت ها نشان داد. افزايش در پروتئين تام، آلبومين و كلسترول تام هم گزارش شد. وزن كبدي به صورت وابسته به دوز افزايش پيدا كرد و در دوز بالا كاهش وزن بدن گزارش شد. به طور جالبي بعضي مطالعات، اثرات حفاظت كبدي در دوز بالا از عصاره آبي گزارش دادند در حالي كه بقيه اثرات سميت كبدي نشان دادند.

تداخلات دارويي و غذايي
به خوبي شناخته نشده است.

مصرف در بارداري و شيردهي
كمبود اطلاعات در مورد بي خطري و اثربخشي در دوران بارداري و شيردهي وجود دارد

منع و احتياطات مصرف
در افراد با حساسيت بيش از اندازه با هر گونه اجزاء صمغ مصطكي و نيز حساسيت به گرده مصرف نشود

 

 

 

 


     برای دیدن مطالب علمی کلیک کنید                                                           گزارش تصویری شبکه آموزش از آموزشگاه

                                                                                      


            دوره های آموزشی                                                                                         سمینارها و کارگاهها

                                                                                


              گالری تصاویر